wie werkten er aan het project mee?

Aaltine Bakker, Mark Slager (beide Apotheek Orion uit Amersfoort) en Klaas Jan Bolt (Studio Sandman).

waar gaat het ontwerp over?

Aaltine: Als apothekersassistent lever je voor de tiende keer op een dag het doosje slaappillen af, rekent keurig af en wenst die persoon een hele fijne dag. En denkt: tot over 30 dagen. Ik ben 20 jaar werkzaam in de apotheek. Nog even terugkomend op die gedachten van die 30 dagen, deze groep slaapmiddel gebruikers hebben mij de afgelopen jaren heel veel contactmomenten aan de balie opgeleverd. Tijdens deze contactmomenten ging bij mij steeds meer het verlangen groeien om niet meer alleen die hele fijne dag te wensen, maar ook een fijne nachtrust en dan het liefst zonder slaapmiddelen natuurlijk. We weten allemaal wat er voor nare bijwerkingen aan deze tabletten zitten.

Misschien wel handig om gelijk te vertellen dat ik zeker niet de illusie heb om iedereen van de slaapmiddelen af te praten, maar wel tijdens deze vele contactmomenten (12 per jaar zo uit mijn hoofd gerekend) mensen bewuster te maken van het gebruik van deze middelen en om zo bij die misschien nu wel 300ste uitgifte te kunnen zeggen: Uw gezondheid staat bij ons voorop.

En zo werd vorig jaar Benzomoe geboren op een laagdrempelige, ludieke en persoonlijke manier het gesprek aangaan over slaapmiddelengebruik.

wat is er sindsdien mee gebeurD?

Klaas Jan: Bij de introductie draaide het vooral om het gedrag van mensen die slaapmedicatie gebruiken. We wilden weten: waaróm gebruik je die medicatie? Waar staat het voor? Welke associatie heb je met die pillen? Neem je het automatisch? Inmiddels zijn er meer apothekers die Benzomoe inzetten als laagdrempelige uitnodiging om over slaapmedicatie te praten. En bekend te maken dat dat kán met je apotheker. Daarnaast hebben we afgelopen najaar het Grote Anonieme Slaappillen Onderzoek uitgevoerd, om erachter te komen wat de drijfveren zijn van voorschrijvend artsen, gebruikers van medicatie en apothekers en apothekersassistenten.
We richten ons nu ook veel meer op de afbouwperiode. Zo ontwerpen we een Benzomoe Afbouwbox: op jouw manier afbouwen. Uiteraard op het afbouwschema dat je in samenwerking met jouw apotheker hebt opgesteld, maar dan mét de juiste ondersteuning. Dit is complex, maar maakt wel duidelijk dat iedereen uniek is en een eigen aanpak zou moeten krijgen om van de slaappillen af te komen.

waar ben je nu mee bezig?

De vergoedingsstructuur voor hulp bij afbouwen. Dat vergt weer een heel ander ontwerpproces: niet iedereen heeft belang bij minder gebruik. Het is een zoektocht om tot de juiste ondersteuning te komen, ook vanuit financieel oogpunt.

wie werkten er aan het project mee?

ENCOUNTER#8 is een project van ontwerper Joost van Wijmen met als partners Vitalis Woonzorg Groep, Avans Hogeschool en Leyden Academy on Vitality and Ageing. Het project werd gesubsidieerd door Kunstloc Brabant (Impulsgelden), Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, DELA Fonds, Stichting RCOAK, Fonds Sluyterman van Loo,Stichting Het R.C. Maagdenhuis en Stichting Brentano’s Steun des Ouderdoms

waar gaat het ontwerp over?

Wat kunnen we leren van elkaars levensloop? Dat is de centrale vraag binnen ENCOUNTER#8 Gedeeld Perspectief.

Samen met Vitalis Woonzorg Groep, Avans Hogeschool en Leyden Academy on Vitality and Ageing ontwikkelde social designer Joost van Wijmen ENCOUNTER#8, een reeks ontmoetingen tussen bewoners van Vitalis en studenten sociale studies van Avans. Een oudere werd gekoppeld aan een student. Veertien weken lang ontmoetten zij elkaar in de Wilgenhof, een woonzorglocatie. Iedere week ontvingen zij een opdracht waarbij zij de eigen of elkaars leefwereld in kaart brachten. Hierbij werd gebruik gemaakt van verschillende kunst- en designvormen. Allebei hetzelfde doen was het uitgangspunt. Zo werd bijvoorbeeld gevraagd om een week lang hun uitzicht te fotograferen, of moesten ze een dag lang het aantal meters zij afleggen noteren. Vervolgens reflecteerden zij samen op dit materiaal. Door hun levens te vergelijken en inzichten te delen, konden ze zich op een laagdrempelige maar onverwachte manier in elkaar verplaatsen.

‘De kracht van dit project zit in de ontmoetingen en activiteiten die leiden tot een kwetsbare dialoog. Zo ontstaat een genuanceerder beeld over oud worden en gezondheid. Bewoners worden als ervaringsdeskundige ingezet, de studenten betrokken en het ouder wordende lichaam bespreekbaar gemaakt, daar zit voor ons de meerwaarde’, aldus Maaike Mul, Coördinator Kunst & Cultuur Vitalis Woonzorg Groep.

wat is er sindsdien mee gebeurD?

Het project kreeg een vervolg in het project ENCOUNTER#9. Door verschillende partners en financiers werd gevraagd of we de ontworpen ‘methode’ ook konden opschalen, zodat in een volgend project méér ouderen en studenten bereikt konden worden. Ook was de vraag of Joost, als designer, een stap terug zou kunnen doen, zodat deelnemers en organisaties zélf het project konden runnen. Zo ontstond ENCOUNTER#9. Tijdens ENCOUNTER#9 werd het project in Eindhoven opgeschaald: er nam nu een grotere groep studenten HBO sociaal werk van Avans deel. Daarnaast werd het project uitgebreid naar Leiden, waar studenten MBO sociaal werk van MBO Rijnland en bezoekers van een ontmoetingscentrum van een Leidse zorgorganisatie deel gingen nemen aan het project.

waar ben je nu mee bezig?

De realisatie van ENCOUNTER#9 bleek uitdagend. De beoogde opbrengsten bleven aanvankelijk uit en werden soms vervangen door onverwachte bijvangsten. Inmiddels breng ik deze opbrengsten in kaart. Om te leren wat er beter kan of te duiden wat goed ging vroeg ik deelnemers hoe ze hun eigen bijdrage en rol binnen dit project hadden ervaren. Dit doe ik samen met onderzoekers van Leyden Academy on Vitality and Ageing, met het Practoraat CIV Welzijn & Zorg, dat onderdeel is van MBO Rijnland en het Lectoraat Performatieve Maakprocessen van de HKU. We werken naar een publicatie toe, zodat de bevindingen overdraagbaar worden aan andere professionals uit de zorg en design. 

Foto Credits: Jesse van de Valk, Joost van Wijmen, Nenah Gorissen

wie werkten er aan het project mee?

Annemieke Dannenberg, Bente van Pinxteren, Debbie Straver, Frank Tazelaar, Jorrit Thijn, Joyce Vlaming, Koen Hinderiks, Lissete van Dijk, Maaike Mul, Max Hermens, Mike Ligthart, Nirav Christophe, Noortje Kessels, Patti Meijdam, Sam Theunissen, Saskia Hoogkamer, Willem Sleddens, Yentl van Stokkum en 7 Deelnemers

waar gaat het ontwerp over?

Het project Robotstories onderzoekt welke (nieuwe) maakstrategieën en -methoden we kunnen inzetten om een betekenisvolle interactie te creëren tussen mens en robot. We denken dat verhalen daarin belangrijk zijn, en dat verhalende en theatrale technieken kunnen bijdragen aan een meer bezielde en waardevolle ervaring.

Een collectief van auteurs, interaction designers, zorgmedewerkers en onderzoekers werken samen met een sociale robot en de deelnemers om tot de gewenste betekenisvolle interactie te komen. Een transdisciplinair en co-creatief proces met vele uitdagingen en onvermoede cadeaus

wat is er sindsdien mee gebeurD?

Inmiddels hebben we verschillende projecten onder de noemer ‘Robotstories’ kunnen realiseren. Met kinderen in de basisschoolleeftijd, gewoon op school of in een ziekenhuis. En nu dus met mensen die een eerste fase dementie hebben. Telkens leren we meer over hoe we de interactie tussen mens en robot beter kunnen vormgeven, en hoe onze co-creatie nog vruchtbaarder kan worden. Van onze zorgpartners hebben we nu heel concrete wensen gehoord over contexten waarin zij de sociale robot zouden willen inzetten. Ons volgende project gaat de mogelijkheden daarvoor verder verkennen. Een robot die komt logeren en dus voor langere tijd geloofwaardig een betekenisvolle interactie moet kunnen bieden, bijvoorbeeld. Of een robot die aanschuift bij de dagbesteding, als assistent van een zorgmedewerker en gezellig kan mee keuvelen. Toekomstdromen waar we nu heel concreet naartoe gaan werken

waar ben je nu mee bezig?

We zijn het volgende nieuwe project aan het opstarten onder de noemer Robotstories, hopelijk met dezelfde partners en een paar nieuwe. Zelf ben ik op dit moment in gesprek met Koen Hindriks (hoogleraar Social AI aan de VU, partner in Robotstories) over een promotievoorstel dat voortkomt uit Robotstories. En iets geheel anders: In oktober 2022 speelt mijn voorstelling Quand 3 op het SPRING autumn festival in Utrecht.

Foto Credits: 

wie werkten er aan het project mee?

Ontwerper en ontwikkelaar Gerjanne van Gink (founder)

Boyd Rotgans (RNDR), Esther Bouwma (Katpatat) en Soyun Park (RGB Dog) 

Zorginstellingen: Omring, Hanneke Bonfrer, Drie Gasthuizengroep en Zorgbalans

De ADS-thuis is gerealiseerd met dank aan het Stimuleringsfonds, Bouwen aan Talent. 

waar gaat het ontwerp over?

Als productdesigner en verpleegassistente ontwikkeld Gerjanne van Gink de Alzheimer Empathy collectie. De collectie helpt mensen met Alzheimer door middel van smart products, op een empathische manier langer de regie te behouden over hun eigen leven,  en verbetert daarmee het welzijn. De ADS-spiegel is een van deze producten. De ‘ADS-spiegel’ is een spiegel die op een empathische manier ondersteuning biedt in de Algemeen Dagelijkse Structuur van mensen met Alzheimer.

Wanneer de gebruiker de tandenborstel pakt is er op of naast de spiegel een filmbeeld te zien waar de gebruiker zich aan kan spiegelen. In de zorg noemt men dit mirroring, het voordoen van handelingen. De spiegel ondersteunt de gebruiker in tandenpoetsen, wassen, afdrogen en haren kammen.

De ADS-spiegel ondersteunt op een empathische manier met deze handelingen. Op een zachte manier worden mensen met dementie aangezet tot het doen van een handeling.

wat is er sindsdien mee gebeurD?

De ADS-spiegel is in volle ontwikkeling en van oorsprong een smart mirror. Tijdens de testfase ontwikkelde wij een app waarop zorg personeel tijdens Corona kon testen.

De app die met een iPad op de spiegel wordt bevestigd werkt zo goed dat we nu eerst werken aan de ADS-thuis en de ADS-sensor. Deze producten zijn betaaldbaarder wat voor de zorg heel goed is. De smart mirror wordt daarna gerealiseerd wanneer er voldoende vraag naar is.

waar ben je nu mee bezig?

De ADS-thuis en de ADS-sensor.

Studio Gerjanne van Gink – Empathic design for an inclusive society

www.gerjannevangink.nl

wie werkten er aan het project mee?

Subsidiënten

• Kunstloc Brabant (Impulsgelden)
• Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie

Partners

• Vitalis Woonzorg Groep
• Avans Hogeschool
• MBO Rijnland
• Topaz
• CIV Welzijn en Zorg
• Leyden Academy on Vitality and Ageing

waar gaat het ontwerp over?

ENCOUNTER#9, Superhero or design zero?

Steeds vaker spelen ontwerpers een rol in de zorg. Ze richten zich bijvoorbeeld op de mens achter de aandoening, op sociale interactie of trainen (toekomstige) zorgprofessionals. Toch is de combinatie van design en zorg niet vanzelfsprekend succesvol. In ENCOUNTER#9, superhero or design zero? bevraagt Joost kritisch de rol van de sociaal ontwerper in de (ouderen)zorg.

De aanleiding voor deze reflectie was de realisatie van het project ENCOUNTER#9. Dit bestond uit een serie ontworpen ontmoetingen tussen ouderen in woon-zorglocaties en jongeren die in opleiding zijn tot sociaal werker. Hiermee zou Stichting ENCOUNTER een methode uitrollen waarmee mensen van verschillende leeftijden kennisnemen van elkaars levensloop. Het moest vraagstukken aankaarten over wat ouder worden betekent, wat goede (ouderen)zorg is en hoe wij omgaan met het besef dat het leven maar beperkt maakbaar is.

Het project bouwde voort op ENCOUNTER#8. Het doel was om de methode op te schalen en over te dragen aan de betrokken organisaties. Dit staat vaker centraal wanneer social designprojecten binnen de zorg doorgroeien. Bij het vervolg waren meer organisaties betrokken, werden meer ouderen bereikt, waren naast HBO- ook MBO-studenten betrokken en werd er samengewerkt met onderzoekspartner Leyden Academy on Vitality and Ageing.

wat is er sindsdien mee gebeurD?

De uitvoer van het project verliep grillig, gecompliceerd en liet zich nauwelijks sturen. Joost raakte verstrikt toen hij doelen, opdrachten en aanpak probeerde af te stemmen op de werkelijke situatie.

Een beeldend onderzoek

Om zijn worsteling als social designer te delen, positioneert hij zichzelf als anti-superheld. In deze rol onderzoekt hij de betrekkelijkheid van falen en succes en laat hij zien hoe veelbelovende theorie zich verhoudt tot de vaak weerbarstige praktijk.

Door het ontwerpperspectief te combineren met de reflecties van de deelnemers, partners en belanghebbenden geeft ENCOUNTER#9, superhero or design zero? een meerstemmig beeld van de complexe werkelijkheid waarbinnen (social) design in de zorg opereert. Dit toont niet alleen de knelpunten maar ook de waarde van deze aanpak.

Deze waarde zat niet in het opschalen en overdragen van de methode ENCOUNTER#9. De waarde zat in onverwachte bijvangsten; zoals de uitwisseling tussen studenten en docenten, de adviesrol die een oudere nam richting het onderwijs en de realisatie dat het project ook om maatwerk vraagt in de ondersteuning van professionals van de betrokken organisaties.

waar ben je nu mee bezig?

Wat is kwaliteit van ongemak? Hoe kun je leren binnen een ingewikkelde realiteit? Is schaamte een kracht of een zwakte?

Aan de hand van ervaringen uit het project ENCOUNTER#9 werkt Joost samen met Lieke de Kock, onderzoeker bij Leyden Academy on Vitality and Ageing, aan een publicatie over het project.

In de publicatie Superhero or design zero? wordt de rol en het handelen van de designer in de zorg kritisch onderzocht. In de publicatie positioneert Joost zichzelf met humor en ironie als anti-superheld. Dit wordt ontleed met behulp van de boundary work– theorie. Ook worden de reflecties van verschillende betrokkenen opgenomen in het boek. Met deze meerstemmige uitkomsten onderzoekt Joost de relativiteit van falen en slagen binnen de complexe realiteit van de zorg.

De publicatie wordt vanuit het HKU lectoraat Lectoraat Expanding Artistic Practices uitgegeven bij HKU press en wordt verwacht in 2023/ 2024.

Eerder was ENCOUNTER#9, superhero or design zero? te zien tijdens de Dutch Design Week 2022 in de expositie van de Embassy of Health.

Voor meer informatie over Stichting ENCOUNTER kijk op:

www.project-encounter.nl

Info bij foto’s (vlnr):

Failing uit de serie: ENCOUNTER#9, superhero or design zero?

Stichting ENCOUNTER // Joost van Wijmen, foto: Harmen Meinsma

De eerste ontmoeting van deelnemers Jan en Danae, ENCOUNTER#9

Stichting ENCOUNTER, foto: Joost van Wijmen

Impeccable Ambition uit de serie ENCOUNTER#9, superhero or design zero?

Stichting ENCOUNTER // Joost van Wijmen, foto: Harmen Meinsma

Betrokkenen uit ENCOUNTER#9 tekenen hun eigen rol als superheld,

Stichting ENCOUNTER, vormgeving: Studio ANTIGIF

wie werkten er aan het project mee?

Het project is een initiatief van Vilans en Studio Laura Koenen. Er wordt met 10 verschillende zorgorganisaties aan dit project vormgegeven, zowel grote als kleine organisaties verspreid over het hele land. Het project is mogelijk gemaakt door het Stimuleringfonds Creatieve Industrie. 

waar gaat het ontwerp over?

Ken.Mij is een project waarbij gewerkt wordt aan het vormgeven van speculatieve ontwerpmethodieken om bij te dragen aan het bovenhalen van wensen en verlangens bij mensen met dementie. Dit door het stimuleren van design-denken in de ouderenzorg. De methode en toolkit zijn beide nog in ontwikkeling. Het verloop van het project beslaat drie fases. 

Gedurende de eerste fase van het project hebben we met zeven zorgorganisaties een eerste prototype van de Ken.Mij Toolkit getest. Hierbij zijn er drie spellen vormgegeven waarmee op vernieuwende wijze het gesprek tussen zorgprofessional en cliënt aangegaan kon worden. Middels de toolkit het gesprek voeren werd als positief ervaren. Er werd nog een drempel ervaren om vrij aan de slag te gaan met de creatieve middelen. De duurzame inzetbaarheid hiervan vroeg om een betere uitwerking. In de tweede fase van dit project hebben we dan ook meer gefocust op de ‘creative confidence’ van zorgprofessionals. Dit hebben we gedaan door een nieuw ontwerp met hen vorm te geven die nog beter inzetbaar is op de werkvloer. Het gaat hierbij om een toolkit waarmee op verschillende manieren zelf een spel vormgegeven kan worden. 

wat is er sindsdien mee gebeurD?

Ken.Mij is momenteel nog volop in ontwikkeling en beweging. Het traject heeft geleid tot mooie gesprekken waarbij nieuwe wensen en verlangens op tafel zijn gekomen, tot waardevolle inzichten en nieuwe samenwerkingen tussen het ontwerp-, onderwijs- en zorglandschap. In de laatste fase zullen we ons richten op kennisdeling, het leren werken met de methode en de vormgeving van de definitieve toolkit.

waar ben je nu mee bezig?

Studio Laura Koenen richt momenteel voornamelijk op projecten in de ouderenzorg. Naast Ken.Mij wordt er ook gewerkt aan Zie.Mij. Dit is een project waarbij er een spel wordt vormgegeven dat kan worden ingezet om in gesprek te gaan over uiterlijke verzorging. Daarnaast wordt er gewerkt aan het vormgeven van tools om het gesprek over intimiteit aan te gaan in de ouderenzorg, zodat ook dit onderwerp bespreekbaarder wordt. Laura is tevens docent in het creatief mbo-onderwijs van SintLucas en coacht studenten van diverse opleidingen in hun ontwerpvraagstukken rondom ouderenzorg. Voor meer informatie: 

wie werkten er aan het project mee?

waar gaat het ontwerp over?

Innovatie in de ouderenzorg.

wat is er sindsdien mee gebeurD?

Met het frame en de verschilende thema’s zijn bijeenkomsten georganiseerd voor de leden van Actiz en in werkgroepen. Dit leverde nieuwe inzichten voor innovatie, invulling van arbeid en samenwerking met lokale organisaties. 

Daarnaast heeft Actiz twee social designers via What-if labs; studio Anne Ligtenberg en Social Rebels gevraagd om op het project door te borduren. Zij ontwierpen een buurtsafari (versterken lokale gemeenschappen) en een bingo-bond (wederkerigheid bevorderen). 

https://whatiflab.nl/social-design-biedt-een-nieuwe-blik-op-ouderenzorg/

waar ben je nu mee bezig?

wie werkten er aan het project mee?

Deelnemers: studenten HKU Theater, HKU Muziek en Technologie, HKU Musician 3.0, bewoners Rosa Spier Huis

Begeleiding: coaches van HKU Theater

waar gaat het ontwerp over?

Jong en oud door kunst verbonden is een belangrijk thema in het Rosa Spier Huis, om en dit project is voor de bewoners een waardevolle interactie met vakgenoten uit deze tijd. De samenwerking is gebaseerd op de ontmoeting tussen 2 kunstenaars. Jonge kunstenaars van HKU Theater worden 1-op-1 gekoppeld aan kunstenaars met een rijk oeuvre uit het Rosa Spier Huis. De achtergrond van de deelnemende kunstenaars (jong en oud) is heel divers, van musicus of theatermaker, van schrijver tot beeldend kunstenaar en van theatervormgever tot operazanger. De koppels gaan met elkaar in dialoog over het kunstenaarschap. Middels gesprekken en elkaars werk worden artistieke visies, ambities, ervaringen en uitgangspunten gedeeld. Samen maken zij een nieuw artistiek werk dat na negen weken gepresenteerd wordt in de theaterzaal van het Rosa Spier Huis.

wat is er sindsdien mee gebeurD?

Al bijna tien jaar werkt HKU samen met het Rosa Spier Huis. De verscheidenheid in de eindpresentaties is altijd groot. Er worden (animatie)films, theatrale performances, muziekimprovisaties, installaties, beeldend werk en gedichtenbundels gepresenteerd.

Bekende en minder bekende kunstenaars hebben in het Rosa Spier Huis gewoond, maar allemaal hebben ze hun sporen verdiend en hebben ze ook in de laatste jaren van hun leven nog kunnen werken in de kunsten. Kunstenaar zijn stopt niet na het pensioen en het Rosa Spier Huis geeft kunstenaars de gelegenheid om op latere leeftijd nog het vak voort te zetten. In het huis zijn namelijk faciliteiten die in een ‘gewoon’ verzorgingshuis niet te vinden zijn, zoals muziekstudio’s, ateliers, een kunstbibliotheek, expositieruimtes en een concertzaal.

waar ben je nu mee bezig?

De nieuwste editie van Kunst van het Leven start februari 2023.

Fotografie Michel Hagen en Anne de Veij.

wie werkten er aan het project mee?

Het project is ontwikkeld door stichting Into D’mentia, Beleef Dementie en IJsfontein. Vanuit IJsfontein werkten mee: Pia Christiansson (projectmanager interactieve ruimtes), Raimond Reijmers (strateeg interactieve ruimtes), Joram van Loenen (visual designer), Martijn Bon (visual designer), Jorrit de Vries (developer) en Frank Hermes (developer).

waar gaat het ontwerp over?

Het ontwerp baseert zich op Into D’mentia: de cabine, waarin je in de schoenen stapt van iemand met beginnende dementie. Je bent actief bezig: je ziet, doet en denkt als iemand met beginnende dementie. Zo ervaar je de verwarring, onzekerheid en desoriëntatie die mensen met dementie dagelijks hebben. Tussen 2012 en 2022 heeft deze rondreizende cabine meer dan tienduizend zorgprofessionals, vrijwilligers en mantelzorgers inzicht gegeven in de belevingswereld van mensen met beginnende dementie.

wat is er sindsdien mee gebeurD?

Om meer mensen te bereiken, ontwikkelden we in 2021 een VR-versie van de oorspronkelijke beleving. Dankzij 4D filmtechniek loopt de mantelzorger nu écht bij jou door de ruimte. Herinneringen zweven om je heen. Een innerlijke stem reageert met de gedachten van iemand met dementie. Ook maakten we een tweede VR-beleving over de gevorderde fase van dementie. Terwijl je de grip op de werkelijkheid verliest, hebben de mensen die voor je moeten zorgen het moeilijk met elkaar. Beide belevingen zijn onderdeel van trainingen voor mantelzorgers of zorgprofessionals, en inmiddels kent de eerste VR-beleving ook een Deense versie.

waar ben je nu mee bezig?

Er is internationale interesse voor de VR-belevingen. Momenteel zijn we in gesprek over de mogelijkheden.