Written by: Geen categorie

Utrechtse bestuurders, designers, zorgprofessionals en anderen ontmoetten elkaar afgelopen week tijdens de Dutch Design Week. Ze bespraken waarom en hoe Regio en Rijk samen als een ontwerpduo voor gezondheid en geluk zouden kunnen optrekken.

DEAL, maar welke dan?

We zijn eruit: we gaan het samen en anders doen! Maar hoe gaan we elkaar straks eigenlijk afrekenen op het resultaat? Of zien we wel hoever we komen met elkaar? Wat zijn we eigenlijk bereid te investeren in onze gezamenlijke ambitie als regio en rijk, als ontwerpduo? Hoe geven we onze deal vorm als inspiratie voor anderen 

frank reniers (agenda stad/bzk) en mario de zeeuw (panton) over hoe je van een deal op papier naar een goede samenwerking in de praktijk komt? 

Frank Reniers is werkzaam bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Als programmamanager van het programma ‘Agenda Stad’ (link) is hij de hoeder over alle achtentwintig City Deals in Nederland, waaronder City Deal Health Hub Utrecht. Agenda Stad maakt veel gebruik van designthinking en ontwerpers.

Mario de Zeeuw is managing director van ontwerpstudio Panton (link), een bureau dat zich helemaal heeft gespecialiseerd in het vormgeven van producten, diensten en processen binnen de gezondheidszorg. Health Hub Utrecht blikt met ze terug op hun gezamenlijke sessie tijdens de Dutch Design Week. Wat hebben ze van elkaar geleerd? Hoe kom je van een deal op papier naar een goede samenwerking in de praktijk? 

Wat is er besproken tijdens de sessie?

Mario de Zeeuw vertelde tijdens de sessie over de ontwerpmethodieken die zijn ontwerpstudio gebruikt om samenwerkingen tussen zorgprofessionals onderling, maar ook tussen zorgprofessionals en patiënten, beter te laten verlopen.

Mario: “Ik heb voornamelijk over de methode verteld waarmee we met zo’n vijftien ziekenhuizen zorgpaden ontwerpen. Wat wij nu verder aan het uitbouwen en valideren zijn is: hoe kun je de samenwerking met de patiënt, vanuit ‘shared decision making’ oftewel ‘gezamenlijke besluitvorming’ beter vormgeven? Dus: hoe kun je patiënten veel beter betrekken in dat hele proces van de behandeling? Trek je ze niet te veel mee, maar geef je ze ook een stem in dat proces?”

Het model waar wij mee werken, Metromapping, (LINK) gaat uit van een aantal krachtige elementen. Het eerste element is dat je het hele proces gaat visualiseren, zodat mensen inzicht krijgen in hoe dat proces verloopt. Het tweede krachtige element is dat je alle stakeholders, dus de patiënt maar ook de doktoren, gaat ondervragen. Wat gaat er mis in het proces? Die punten ga je ‘mappen’. Vervolgens kijk je of en hoe je het proces opnieuw moet aanpakken.”  

Frank Reniers hield een groter verhaal over de samenwerking tussen gemeenten en de Rijksoverheid. “Ik vertelde hoe belangrijk het is om de opgave centraal te stellen en daarmee mensen een perspectief te bieden hoe iets beter en mooier kan. Dat is een manier waardoor mensen uit hun eigen hokje kunnen stappen en het ‘not invented here’ syndroom kunnen voorkomen en kunnen samenwerken aan de opgave die voorligt, in plaats van aan het dossier waar ze verantwoordelijk voor zijn. Die manier zorgt voor doorbraken.”

Frank vervolgt: “Dit doen we niet alleen met overheden, maar ook met het bedrijfsleven en kennisinstellingen. Dit doen we dus ook met City Deals. Health Hub Utrecht is daar een mooi voorbeeld van.”

Op welke manier kwamen jullie verhalen samen op de Dutch Design Week? 

Mario: “Als ik het voor Frank vertaal: hoe brengen we partijen bij elkaar en hoe gaan die samen innoveren? Bij ons gaat het óók over samenwerking, maar dan tussen verschillende lagen in de zorg. Ik denk dat daar de parallel zit.”

Frank: “Waar ook de parallel zit, is in de manier van werken. Veel mensen werken met de juiste intenties, maar die vergeten dat vaak, doordat ze ingericht zijn op een bepaalde taak of rol die ze moeten vervullen. Ik denk dat zowel in Mario’s methode als in onze methodiek de opgave centraal staat. Waardoor er veel meer ruimte komt voor mensen om creatiever na te denken en mensen veel meer intrinsiek gemotiveerd zijn om tot een oplossing te komen.”

Hoe krijg je die samenwerking dan voor elkaar? Kunnen jullie daar wat over vertellen, vanuit jullie eigen rol?

Mario: “Een van de kansen die ik zie, is dat je ook de samenwerking op overheidsniveau kunt ontwerpen volgens onze technieken. Wat je binnen zorgbehandelingen doet, kun je ook tussen organisaties doen: processen in kaart brengen, visualiseren. Ik zou het interessant vinden om dat verder te exploreren, maar dat gebeurt nog niet.”

Frank: “Veel van onze dealmakers werken intuïtief. Zij weten goed hoe je een samenwerking neerzet, ook over organisatiegrenzen heen. Samen hebben zij een methode ontwikkeld. Ik kan me voorstellen dat het interessant is om Mario’s specifieke ontwerpmodel langs onze City Dealmethode te leggen en te bekijken wat we daaruit kunnen halen.”

Een van de kansen die ik zie, is dat je ook de samenwerking op overheidsniveau kunt ontwerpen volgens onze technieken

MARIO DE ZEEUW - PANTON

Als we kijken naar de City Deals, hoe kom je dan van die deal op papier ook naar een goede samenwerking in de praktijk? Hoe kunnen ontwerpers jullie helpen?

Frank: “Wij werken over organisatiegrenzen en domeinen heen. De City Deal pakt altijd verschillende thema’s aan, dus bijvoorbeeld zorg, veiligheid, gezondheid. Dat zijn werelden die elkaar niet zo snel ontmoeten. Of men nou bij het ministerie van Volksgezondheid werkt of bij de afdeling Volksgezondheid van een gemeente: men spreekt een andere taal. Ze kijken met een andere blik naar de samenleving en hebben andere protocollen om problemen aan te pakken. De kunst is om mensen uit hun comfortzone te laten stappen, waardoor ze zien dat ze eigenlijk aan dezelfde opgave werken en dus partners zijn in plaats van concurrenten.”

Frank vervolgt: “Dat is iets waar ontwerpprocessen bij kunnen helpen. Als je ambtenaren vraagt hoe je een integraal probleem oplost, dan zeggen ze dat je in een vroeger stadium en met meer mensen moet vergaderen. Dat is volgens mij niet altijd de oplossing. Ontwerpers kunnen dan van toegevoegde waarde zijn in zo’n complex samenwerkingsverband.”

Hoe zie jij dat Mario? 

‘Mario: “De tools die je voor jezelf als ontwerper gebruikt om iets helder te krijgen, kunnen ook heel waardevol zijn voor anderen. In de trajecten die wij doen, zoals Metromapping brengen we mensen op een andere manier samen. Dus je moet mensen inderdaad niet vaker of in een vroeger stadium laten vergaderen, maar op een andere manier. Door gezamenlijk te bouwen aan zo’n proces ontstaat er discussie en ga je elkaar begrijpen. Door vervolgens al die inzichten visueel te krijgen, wordt het heel inzichtelijk waar de knelpunten in het proces zitten. Ik zie dagelijks in mijn werk dat dit heel waardevol is. Ik denk dat het dus ook waardevol kan zijn op het niveau van beleidsambtenaren.” 

Het is tegenwoordig heel sexy om te zeggen dat je aan ‘designthinking’ doet, maar vaak is het niet meer dan een keer bij een brainstormsessie aanwezig zijn

FRANK RENIERS - AGENDA STAD/BZK

Wat hebben jullie van de sessie tijdens de Dutch Design Week mee naar huis genomen? Wat hebben jullie van elkaar geleerd?

Mario: “Ik zie zeker de meerwaarde van de samenwerking tussen ontwerpers en overheden. Maar ik zie ook dat er nog veel werk aan de winkel is. Er is een groot verschil tussen ‘zo moet het’ en zoals ik het noem, ‘the boots on the ground’ die je als ontwerper bent. Er wordt vanuit het beleid een missie of visie neergezet, maar hoe zorg je dat het daadwerkelijk gebeurt?”

Frank: “Ik ben het wel met Mario eens over hoe ver de ontwerpers nog ‘met de boots on the ground staan’, ver van de beleidstheorie. Maar ik heb tijdens de sessie op de Dutch Design Week wel een paar mooie voorbeelden gezien waarbij het daadwerkelijk is gelukt om niet alleen ergens over te praten maar ook tot iets te komen. Voorbeelden van toegepast ontwerp dat daadwerkelijk voor verbeteringen in processen heeft gezorgd. Dat vond ik erg inspirerend.

Het is tegenwoordig heel sexy om te zeggen dat je aan ‘designthinking’ doet, maar vaak is het niet meer dan een keer bij een brainstormsessie aanwezig zijn. Ik heb een aantal keer gezien dat ontwerpers de regie hadden over het proces en alle lagen van de organisatie meenamen. En dat dat echt tot een verandering, nieuw gedrag en nieuwe inzichten heeft geleid. Dat was voor mij wel heel erg hoopvol.”

Tot slot: Als je mag dromen, wat zou je dan graag zien? Wat is jullie wens voor de toekomst?

Mario: “Het is een uitdaging om dat gat tussen ontwerpers en het beleid meer te dichten. Er zijn altijd drie niveaus: hoe lever je de zorg, wat is het beleid en hoe vertaal je dat beleid naar grotere lijnen in de zorg. Ik zou het gaaf vinden als we dat gaan ontwerpen met z’n allen. Dat zou mijn wens zijn voor de toekomst.”

Frank: “Ik heb een wens dichterbij huis. Bij Agenda Stad zijn we dit jaar gestart met het ‘Loket Ontwerpkracht’. LINK Dat is een soort makelaarsplek waarbij vraag en aanbod samenkomen. Wij zoeken een ontwerper die de juiste antwoorden kan vinden voor vragen die bij ons uit bijvoorbeeld City Deals en complexe samenwerkingsverbanden komen. Het is de schakel tussen ontwerpers en mensen die een ander type interventie willen.

Daar zijn we net mee begonnen en ik hoop dat we dat over een paar jaar niet alleen doen bij City Deals, maar ook bij Regio Deals, bij woondeals en bij andere complexe samenwerkingsverbanden. En ik hoop dat het dan veel gebruikelijker is voor rijksambtenaren die een vraag hebben en daar niet uitkomen, om te bedenken dat ze een ander type denkkracht of interventie nodig hebben en daarvoor bij het Loket Ontwerpkracht komen. Zodat wij een goede match weten te vinden met de creatieve sector en zo maatschappelijke problemen verder te helpen oplossen. Dat is mijn wens.” 

Last modified: 19 november 2021