Written by: Geen categorie

027f60ab-14b4-308a-20b4-0131de71cf82

Utrechtse bestuurders, designers, zorgprofessionals en anderen ontmoetten elkaar afgelopen week tijdens de Dutch Design Week. Ze bespraken waarom en hoe Regio en Rijk samen als een ontwerpduo voor gezondheid en geluk zouden kunnen optrekken.

SAMEN, MAAR HOE DAN?

Het missiegedreven innovatiebeleid is bekend, maar is er ook een visiegedreven transitiebeleid? Weten we, zeker na corona, waar we voor willen gaan als land? En welke rol speelt digitalisering daarin? Durven we en kunnen we mensen centraal zetten en welke belangen moeten er dan wijken? 

amber geurts (rathenau instituut en alain dujardin  (Greenberry) over hoe we kunnen vormgeven  aan transities en de rol van technologie daarbij.

Amber Geurts is onderzoeker bij het Rathenau Instituut in Den Haag, een instituut dat zich bezighoudt met zowel onderzoek naar als debat over de invloed van innovatie, technologie en wetenschap op de samenleving.

Alain Dujardin is creatief directeur van digitaal designbureau Greenberry in Utrecht, dat zich richt op opdrachtgevers met een maatschappelijke missie, rondom jeugdzorg, gezondheid, leefmilieu en klimaat. 

Wat is er besproken tijdens de sessie?

Amber Geurts vertelde op de Dutch Design Week over opgavegericht innovatiebeleid. “Ik vertelde wat wij bij het Rathenau Instituut daaronder verstaan en hoe dat in Nederland is uitgewerkt in het missiegedreven innovatiebeleid. Bij het opgavegericht innovatiebeleid staat de maatschappelijke opgave centraal en daarvoor wil je onderzoek en innovatie inzetten. In Nederland is gekozen voor het missiegedreven innovatiebeleid, waarbij je missies formuleert om die maatschappelijke opgave te adresseren.”

Amber vervolgt: “Het missiegedreven innovatiebeleid is een nieuw type beleid in Nederland en vraagt dus ook een andere aanpak. Ik heb tijdens de meetup een paar kenmerken benoemd, zoals bijvoorbeeld het verbreden van het aantal stakeholders. Van de Triple Helix (red. de overheid, de industrie en kennisinstellingen) naar de Quadruple Helix, oftewel ook burgers en maatschappelijke organisaties meer betrekken bij de oplossingen voor maatschappelijke opgaves.” Ook sprak Amber over de rol van sleuteltechnologie, zoals digitale technologieën, en over sleutelmethodologieën. “Dus eigenlijk methodes en tools waarmee we een maatschappelijke opgave kunnen aanpakken. In Nederland ligt bij het missiegedreven innovatiebeleid al heel gauw de nadruk op technologie, omdat het gekoppeld is aan het topsectorenbeleid. Maar maatschappelijke organisaties, burgers en sleutelmethodologieën horen daar ook in meegenomen te worden.”

Alain Dujardin sprak over lessen uit de praktijk als het gaat om mensgedreven innovatie voor de gezondheid. Alain: “Wat Amber vertelde, is wat wij proberen te doen. Wij vertalen eigenlijk die missies naar designvraagstukken. Vanuit onze designvisie staat de mens, de burger centraal. Dat doen we door de burger vanaf minuut één te betrekken bij een ontwerp. Zo doen we bijvoorbeeld samen met de gemeente Utrecht een langdurig traject om een kansrijke start voor jonge kinderen te realiseren. Daarbij gebruiken we designthinking als methode en burgers zijn daar onderdeel van. Het is makkelijk gezegd: zet de mens centraal. Maar wat betekent het om mensgericht te innoveren? Waar loop je in de praktijk tegen aan?

Vertel eens ALAIN, tegen wat voor moeilijkheden loop jij in de praktijk dan aan als ontwerper?

“Ik heb een pleidooi gehouden dat we niet moeten onderschatten wat innovaties kunnen betekenen voor ontwerpers en andere mensen uit het team die eraan werken. Als het bijvoorbeeld gaat over mentale klachten bij jongeren en je spreekt tijdens het ontwerpen met jongeren die zeggen dat ze liever vóór een trein stappen dan erin, dan kan dat erg heftig zijn voor het team. Daar kan je team ook wakker van liggen.

Ook heb ik verteld over hoe complex het is om dingen echt van de grond te krijgen, zeker als klein bedrijf, tussen al die organisaties. Wij zouden graag van losse projecten veel meer naar langdurige samenwerkingsprocessen willen gaan. Maar dat is heel moeilijk. Het is bijvoorbeeld moeilijk om subsidie te vinden voor transitieprocessen, of om te zorgen dat je echt strategisch ingebed bent tussen alle betrokken organisaties. We hebben daar zelf al op geanticipeerd, door iets meer van de zijlijn af te stappen en ook zelf projecten te initiëren met zo’n groep. Maar dat vergt een lange adem. Dat gaat in kleine stapjes en veel minder snel dan je zou willen.”

Wij zouden graag van losse projecten veel meer naar langdurige samenwerkingsprocessen willen gaan.

ALAIN DUJARDIN - GREENBERRY

Hoe zie jij dat Amber?

Amber: “Ik denk dat die samenwerking veel meer centraal moet komen te staan. Er zit een hele wereld tussen overheid en beleid aan de ene kant en designers en praktijk aan de andere. Al die verschillende niveaus en verschillende type stakeholders moeten dichter bij elkaar gebracht worden en dat brengt een soort systeemdenken met zich mee. 

Hoe zouden die werelden dan dichter bij elkaar gebracht kunnen worden volgens jullie? 

Amber: “Waar we op dit moment veel op inzetten is het ecosysteem-denken; het samenbrengen van partners. Het liefst partners die niet direct met elkaar in verbinding staan. Soms zijn alles missies zó opgeknipt: je hebt bijvoorbeeld een missie gezondheid en een missie energietransitie en die twee zijn niet per sé met elkaar verbonden. Toch hebben energietransitie en gezondheid met elkaar te maken, dus die gesprekken moeten gewoon geïnitieerd worden. En daar kan het idee van ecosysteem-denken erg bij helpen. Tegelijkertijd is dat ook iets waarover we kunnen leren met elkaar; hoe doe je dat, zulke missiegedreven ecosystemen vormen?

Waar we op dit moment veel op inzetten is het ecosysteem-denken; het samenbrengen van partners. Het liefst partners die niet direct met elkaar in verbinding staan.

AMBER GEURTS - I RATHENAU INSTITUUT

Alain: “Ik ben het heel erg met Amber eens. En als het gaat over dat ecosysteem, denk ik dat het een uitstekend idee is om te kijken hoe zo’n samenwerking dan functioneert. Vanuit mijn rol, dus vanuit de creatieve industrie, is het goed om erbij te zeggen dat wij vaak worden ingehuurd. Dat heeft voor- en nadelen. Het nadeel is dat je een relatie creëert waarin je niet gelijkwaardig bent. De één is de opdrachtgever en de ander de opdrachtnemer. Dus als we naar die ecosystemen gaan, dan zou ik heel concreet naar multidisciplinaire samenwerking in teams willen gaan. Dus dat het niet gaat over ‘jij bent ingehuurd door mij, dus jij gaat dit en dat doen’. Maar dat het gaat over: ‘jij bent misschien op een andere manier gefinancierd dan ik, maar we zijn wel allemaal één team en we gebruiken al onze krachten en kwaliteiten.

Een voorwaarde is dan wel dat je ook voorbij het project moet kunnen denken. Er wordt nog vaak gedacht: ‘dan haken we een designer of een designbureau aan om een project te trekken.’ Dat is naar mijn mening niet handig, want je wilt echt structureel investeren in die samenwerking, in dat ecosysteem. Dus dan zou je ook structurelere afspraken met elkaar moeten maken. En dat is denk ik ook nodig, want anders gaan wij als designers ook nooit verandering realiseren en dat is wel ons doel.”

Wat heb jij mee naar huis genomen van de sessie? Hoe kijk je nu tegen de meetup aan?

Alain: “We hebben die werelden bij elkaar gebracht op de Dutch Design Week. Het ging over hoe het beleid functioneert en hoe dat beter kan aan de ene kant en hoe de praktijk zich daartoe verhoudt aan de andere kant. Ik vind dat we dat veel vaker moeten doen; die link leggen. Dat zag ik ook terug in de reacties van het publiek. Het publiek was geïnspireerd, maar schoot ook meteen in een soort actiemodus: waar kunnen we nog samen optrekken? Misschien dat het ecosysteem-denken daar op de Dutch Design Week een beetje begon!”

Amber: “Daar ben ik het mee eens. Het samenbrengen van deze twee partijen in deze meetup was een goede zet. Wel voelt het alsof dit nog veel groter uitgepakt had kunnen worden dan dat we nu hebben gedaan; we hebben met elkaar gesproken, maar we zijn de discussie nog niet begonnen. Het voelt voor mij dan ook meer alsof de eerste stap nu is gezet, maar dat we nog niet aan de tweede stap zijn toegekomen. We hebben een soort opstapje gegeven.

Het was in ieder geval veelbelovend; we hebben werk gemaakt van het besef dat we elkaar nodig hebben. Als je zo’n urgente maatschappelijke opgave hebt, hoe pak je dat dan aan? Hoe kom je van abstract naar heel concreet? Oftewel: hoe kom je van beleid naar de praktijk? En welke lessen kun je dan van elkaar leren? Die reflectie is gewoon heel belangrijk.”

Tot slot, jullie wens voor de toekomst. Hoe nu verder als jullie even mogen dromen?

Amber: “Ik zou voorstander zijn van meer van dit soort sessies en uitgebreidere discussies, binnen diverse ecosystemen. Nodig elkaar maar eens uit en daag elkaar dan ook uit binnen zo’n ecosysteem. Ik denk ook dat de designwereld een heel belangrijke rol kan spelen in de visievorming over ‘Nederland in 2030’. We stellen wel onze missies, maar hoe ziet Nederland er dan eigenlijk uit in 2030? Ik denk dat, in het kader van deze meetup, daar ook wat meer aandacht aan zou kunnen worden gegeven; hoe we veel meer vanuit een gezamenlijk beeld kunnen gaan redeneren.”

Alain: “In de afgelopen jaren is steeds duidelijker geworden dat ontwerpend denken en ontwerpend onderzoeken waardevol kan zijn bij complexe vraagstukken, maar dat dat ook niet hét antwoord gaat geven. Dat moet vanuit dat ecosysteem komen. Maar langzamerhand is het wél duidelijk welke rol design daarin kan hebben. En ik denk dat de volgende stap nu inderdaad is om te kijken hoe we die ecosystemen kunnen stimuleren. Dus niet alleen partijen bij elkaar brengen, maar ook zorgen dat we in die samenwerkingsvormen echt met elkaar aan de slag gaan. We moeten veel meer vanuit een gezamenlijk beeld gaan redeneren. Hoe kunnen we nou zorgen dat we elkaars belangen goed zien en daarmee ook elkaars expertises maximaal inzetten? Mijn droom is dat dat vlekkeloos functioneert en dat we volgend jaar terugkomen op de Dutch Design Week en de eerste mooie voorbeelden kunnen laten zien van dat soort werkende ecosystemen.”

Last modified: 19 november 2021