Written by: Geen categorie

Utrechtse bestuurders, designers, zorgprofessionals en anderen ontmoetten elkaar afgelopen week tijdens de Dutch Design Week. Ze bespraken waarom en hoe Regio en Rijk samen als een ontwerpduo voor gezondheid en geluk zouden kunnen optrekken.

SAMEN, MAAR MET WIE DAN?

Gezondheid en geluk worden door mensen ervaren als de optelsom van medische, sociale, economische en ruimtelijke ervaringen in hun dagelijkse bestaan en in alle levensfasen. Moet dat dan ook niet betekenen dat er een veel breder ‘ontwerpteam’ aan het werk moet vanuit zowel de regio als het rijk?

Justien Dingelstad (AWTI) en Onno van der Veen (IDEATE) over wie er mee moeten vormgeven aan transities.

Justien Dingelstad is werkzaam de Adviesraad voor Wetenschap, Technologie en Innovatie (AWTI). ‘Dat is een bij wet ingesteld onafhankelijk adviescollege dat de regering en het parlement adviseert over wetenschap, technologie en innovatiebeleid.’ Justien werkt hier als adviseur en besprak twee belangrijke adviezen van de adviesraad. Hoe ziet de raad de rol van ontwerpers als Onno van der Veen voor zich? Hoe kan de ontwerpsector bijdragen aan grote maatschappelijke transities.

Onno van der Veen is een van de eigenaren van Ideate, een social design bureau, waarmee hij probeert concrete stappen te zetten in die maatschappelijke transities. Samen blikken zij terug op hun gezamenlijke sessie tijdens de Dutch Design Week.

Wat is er besproken tijdens de sessie?

Onno van der Veen vertelde vanuit Ideate over het structureel samenwerken met inwoners naar aanleiding van zijn ervaringen in de participatie ateliers. Deze ateliers heeft Onno in opdracht van de Health Hub Utrecht en in samenwerking met PGO support opgezet omdat hij zag dat de input van burgers miste bij vernieuwingen in de zorg- en welzijnssector. Wat vinden burgers belangrijk en hoe willen ze dat bepaalde zorg verloopt in de praktijk? In de ateliers gingen projectmedewerkers met hun eigen vraagstukken aan de slag met het organiseren van participatie.

Justien Dingelstad besprak tijdens de sessie twee adviezen van de AWTI: Versterk de rol van wetenschap, technologie en innovatie in maatschappelijke transities en Samen de lat hoog leggen: regio en rijk bundelen krachten voor innovatie. Beide adviezen heeft Justien toegelicht. Daarnaast besprak zij de visie van de raad op de rol van de ontwerpsector in maatschappelijke transities.

Het gaat dus om maatschappelijke transities. Kunnen jullie voorbeelden geven van transities?

Justien: ‘De meest bekende is natuurlijk de klimaattransitie, dus de duurzaamheidstransitie. Hier gaat het over hoe we van de huidige modellen waarop we onze economie stoelen, naar meer duurzaamheid kunnen. Maar bijvoorbeeld ook veiligheid. Cybersecurity is nu een hot topic. Hoe gaan we om met dataficering van de samenleving? Die aan de ene kant natuurlijk enorm veel innovatie meebrengt, maar aan de andere kant voor burgers en patiënten best wel wat veiligheidsvraagstukken oplevert. En natuurlijk de zorgtransitie. Hoe gaan we Nederland beter inrichten voor duurzame zorg?’

Onno, jij las de rapporten van de raad ter voorbereiding. Kon jij je in de adviezen vinden als ontwerper?

‘Ja heel herkenbaar. Het gaat heel erg over dat innovatie traditioneel wordt gezien als iets wat binnen bedrijven gebeurt. Maar dat die grote transities vragen om radicale veranderingen. Wij proberen vanuit Ideate die innovaties te stimuleren. Niet binnen bedrijven, maar in netwerken, zoals bijvoorbeeld de Health Hub. Mijn verhaal ging over hoe je patiënten en burgers betrekt bij dit soort ontwikkelingen. In al die maatschappelijke transities gaan we ervanuit dat de burgers de veranderingen wel omarmen. Maar het zijn de burgers die uiteindelijk hun huis moeten gaan isoleren of bereid moeten zijn om niet meer met de auto te reizen. Als de technologische oplossingen hiervoor niet aansluiten bij de behoeftes van mensen, dan wordt het helemaal niks. Dus daarom mijn verhaal: hoe betrek je de burgers hierbij?

Transities vragen om radicaal nieuwe dingen. Ik hoop dat het nieuwe kabinet wat meer durf en lef toont en durft te kiezen voor radicale vernieuwingen

JUSTIEN DINGELSTAD - AWTI

En dat komt heel erg overeen met jullie advies, toch Justien?

‘Ja! De regering heeft een aantal instrumenten om de transities op gang te helpen en om daar technologie voor te ontwikkelen. Het bekendste is het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid. Maar dat is vrij sectoraal ingestoken. Er is bijvoorbeeld een sector creatieve industrie, maar die is vrij klein. En wat we daar zien is dat dat vooral mensen met belangen zijn. Dus grote bedrijven, rijksoverheid, universiteiten. En wij zeggen precies wat Onno net beschrijft: daarin mist het maatschappelijk perspectief van de gebruiker, van degenen die uiteindelijk de transities gaan voelen, die het moeten gaan doen. Daarom zegt de raad ook: breng manieren in dat beleid aan om de creatieve sector en die maatschappelijke partijen ook echt te betrekken in die topsectoren- en innovatiebeleid.’

Justien, waar zitten dan nu de problemen met het betrekken van die creatieve sector en burgers bij het innovatiebeleid?

‘Het onderzoek in consortia, dus in van die groepen, vraagt vaak om cofinanciering. Dus als je wil deelnemen aan zo’n onderzoek dan wordt er een deel ingelegd, maar moet je er ook zelf een deel tegenoverstellen. Kunnen groepen burgers dat zelf opbrengen? Kunnen kleinere creatieve bureaus of ZZP’ers dat opbrengen? Vaak niet. Dus er moet gekeken worden naar hoe je dat anders kan inrichten, zodat die partijen makkelijker mee kunnen doen.’

Wat ik heel erg graag zou willen is dat we echt ook ruimte krijgen in zo’n netwerk wat over de gezondheidstransitie gaat in Utrecht, om daar op serieuze schaal mee aan de slag te gaan

ONNO VAN DER VEEN - IDEATE

Herkenbaar Onno?

‘Jazeker. De instrumenten die Justien hier beschrijft, met de cofinanciering, die zijn gericht op innovatie binnen bedrijven die ook baat hebben bij die innovatie. Maar wij als creatief bureau, wij werken om dat te bereiken, maar we verdienen niks aan die innovatie. Of we moeten hele andere businessmodellen gaan hanteren, maar dat past niet goed bij de dingen die wij doen. En voor burgers geldt dat al helemaal hè. Je moet burgers iets kunnen bieden, anders gaan ze niet meedoen. Dat is best wel lastig.’

Welke inspiratie nemen jullie mee naar huis na de sessie?

Justien: ‘Ik ben natuurlijk adviseur op rijksniveau en dat kan best wel abstract zijn. Hoewel we veel mensen spreken tijdens het maken van onze adviezen, is het natuurlijk heel leuk om hier op de Dutch Design Week te komen en mensen te zien en te spreken die eigenlijk doen wat wij in de rapporten aanbevelen. En het is fijn om terug te krijgen tegen welke problemen creatieve bureaus aanlopen. Zodat wij het weer kunnen meenemen in onze advisering, ook richting de ministeries.’

Onno: ‘Wat ik heel leuk vond, is om te zien dat ook heel veel andere organisaties bezig zijn met dezelfde problematiek als wij ontwerpers en dat daar dus ook heel veel verschillende ontwikkelingen plaatsvinden. Het innoveren binnen netwerken is heel lastig. Mensen kijken vanuit een verschillend wereldbeeld naar de problematiek en al die partijen komen dan niet verder en begrijpen elkaar niet. Ik vond het heel inspirerend om van andere mensen en partijen te horen welke oplossingen of delen van oplossingen zij daarvoor hebben bedacht.’

Jullie delen een bepaalde visie, maar hoe nu verder? Wat zijn jullie dromen?

Justien: ‘Ik hoop op een kabinetsreactie waarin onze aanbevelingen worden overgenomen. Zelf blijven we ook dit soort presentaties houden en onze adviezen toelichten bij verschillende organisaties. Het is mooi om te zien dat het verhaal uit onze adviezen in de regio ook wordt herkend. Het is op dit moment vooral afwachten wat het nieuwe kabinet gaat doen, wat voor minister er komt en welke kant het kabinet op wil.’

Onno: ‘Wat ik heel erg graag zou willen is dat we echt ook ruimte krijgen in zo’n netwerk wat over de gezondheidstransitie gaat in Utrecht, om daar op serieuze schaal mee aan de slag te gaan. Het zijn heel grote vraagstukken, hele grote problemen. Als we daar iets goeds voor verzinnen dan komt het hele land daar verder mee. Dan moet je stevige ambitie durven hebben.’

Justien: ‘Helemaal mee eens. Transities vragen om radicaal nieuwe dingen. Ik hoop dat het nieuwe kabinet wat meer durf en lef toont en durft te kiezen voor radicale vernieuwingen.’

Last modified: 19 november 2021